Odra jest obok ospy wietrznej najczęstszą chorobą zakaźną w wieku dziecięcym. Charakteryzuje się gorączką, nieżytem górnych dróg oddechowych i spojówek oraz wysypką.

Wirusową etiologię odry wykrył w 1903 roku Hektoen; pierwszą izolację wirusa uzyskali w 1954 r. Enders i Pechles. Wirusy odry mają wielkość 120- 250 nm; zawierają kwas rybonukleinowy. Na podstawie cech morfologicznych i właściwości fizjologicznych wirus odry został włączony do grupy paramiksowirusów. Wirus odry jest mało odporny na działanie czynników środowiska. W materiale pobranym od chorych (krew, wydzielina z gardła) ulega inaktywacji po 10- 14-dniowym przechowywaniu w temperaturze 4°C, podczas gdy w stanie zamrożonym w temperaturze- 70 °C zachowuje zakaźność przez wiele miesięcy. W temperaturze 37 °C ginie po 24 godzinach, w temperaturze 56°C – po 30- 40 minutach. Wirus odry utrzymuje aktywność biologiczną w pH 5,0- 9,0, ulega zaś szybkiej inaktywacji pod wpływem naświetlania promieniami światła widzialnego.

ŹRÓDŁO ZAKAŻENIA

Źródłem zakażenia jest chory w okresie wstępnym choroby, zwanym okresem nieżytowym oraz w pierwszych dniach wysypki. Wirus odry obecny w wydzielinie błony śluzowej gardła szerzy się bezpośrednio na drodze kropelkowej. Zapadalność na odrę wynosi 95%, wskaźnik podatności jest bardzo wysoki- około 0,96. Największa zachorowalność przypada na 2- 5 rok życia.

Wirus odry wnika do ustroju przez błonę śluzową dróg oddechowych, skąd dostaje się do krwi, chłonki i układu siateczkowo-śródbłonkowego. W przypadkach niepowikłanych ulega następnie eliminacji do światła dróg oddechowych oraz na skórę, niekiedy zaś do przewodu pokarmowego. Od tego zależy różnorodność objawów choroby. Charakterystycznym zjawiskiem w odrze jest powstawanie w miejscach wnikania wirusa komórek olbrzymich, wielojądrzastych. Składają się one z syncytialnej cytoplazmy; zawierają kilka- kilkanaście lub więcej jąder, w których znajdują się ciałka wtrętowe wewnątrzjądrowe, czasem spotykane także w cytoplazmie. Komórki te można stwierdzić w wydzielinie z jamy nosowo-gardłowej i w zakażonych tkankach w okresie nieżytowym i w pierwszych dniach wysypki. Znalezienie tych komórek może ułatwić rozpoznanie odry jeszcze przed pojawieniem się wysypki.
Obecność wirusa odry w układzie oddechowym manifestuje się po¬wstawaniem nacieków zapalnych w warstwie podśluzowej błony śluzowej krtani, tchawicy, oskrzeli i oskrzelików. Nacieki składają się z komórek jednojądrzastych. Spotyka się także ogniska martwicy błony śluzowej dróg oddechowych. W miąższu płucnym dochodzi do niszczenia przegród międzypęcherzykowych, do pojawienia się ognisk martwicy rozpływanej oraz opisanych komórek olbrzymich.
Okres wylęgania wynosi 9- 11 dni.

W typowym przebiegu odry wyróżniamy 3 okresy:

• okres nieżytowy, trwający 3- 4 dni,
• okres wysypkowy, trwający 3- 5 dni
• oraz okres zdrowienia

OBJAWY

W okresie nieżytowym pojawia się złe samopoczucie, brak łaknienia, wysoka gorączka, nieżyt nosa i spojówek, światłowstręt i łzawienie. Mogą wystąpić dreszcze, zlewne poty, senność lub nadmierne pobudzenie, a nawet drgawki. Obok objawów nieżytowych dominuje suchy, męczący kaszel, który utrzymuje się aż do zniknięcia wysypki. Kaszel jest typowym objawem odry.
Na 2- 4 dni przed wysypką pojawiają się plamki Fiłatowa-Koplika. Początkowo są to nieregularne, czerwone plamki na błonie śluzowej policzków, potem liczba ich wzrasta i tworzą się białawe grudki, otoczone czerwoną obwódką. W okresie przedwysypkowym mogą wystąpić objawy ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza u niemowląt, w postaci biegunki i wymiotów.

Wysypka i kolejność pojawiania się jej jest objawem charakterystycznym w odrze. Pierwsze wykwity w postaci bladoczerwonych grudek pojawiają się za płatkami usznymi, następnie na szyi i twarzy. Plamki i grudki są coraz liczniejsze i przybierają kolor żywoczerwony. W następnym dniu wysypka obejmuje skórę tułowia oraz kończyn. Pojedyncze wykwity zlewają się w duże, nieregularne plamki lub grudki wyniesione ponad poziom skóry. Część skóry nie dotknięta wysypką zachowuje prawidłowy wygląd. Okres rozwoju wysypki wynosi od 36 do 72 godzin. W wykwitach grudkowych mogą powstać drobne wybroczyny; wysypka ma wtedy charakter krwotoczny. Po 2- 3 dniach wysypka blednie i ustępuje w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła. Wykwity przyjmują kolor brązowy, nie giną przy ucisku skóry. Podbarwienia utrzymują się najdłużej na kończynach dolnych.
Wraz ze zblednięciem wysypki ustępuje kaszel, gorączka powraca do normy i następuje okres zdrowienia, który trwa kilka dni.

Z innych objawów występujących w odrze należy wymienić powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza karkowych i wzdłuż tylnego brzegu mięśnia mostkowo-sutkowo-obojczykowego. Powiększenie śledziony spotyka się w około 50% przypadków.

POWIKŁANIA

Do najczęstszych powikłań należą zapalenia płuc, które występują w około 10% przypadków odry. Powikłanie to pojawić się może w okresie nieżytowym, wysypkowym lub w czasie ustępowania wysypki. Zapalenia płuc wczesne może wywoływać sam wirus odry. Są to najczęściej śródmiąższowe zapalenia płuc; przebieg ich może być bardzo ciężki. Obserwuje się wtedy dużego stopnia duszność, niewydolność krążenia oraz zaburzenia wentylacji. Zejście może być niepomyślne, zwłaszcza u niemowląt. Zapalenia płuc późne, występujące w drugim tygodniu od pojawienia się wysypki, są wywołane przez bakterie (pneumokoki, gronkowce, Haemophilus influenzae, paciorkowce). Na szczególną uwagę zasługują zapalenia płuc gronkowcowe, ze względu na ciężki przebieg.
Z dalszych powikłań należy wymienić ostre zapalenie ucha środkowego, które występuje najczęściej z końcem okresu wysypkowego. Do powikłań późnych, ale występujących rzadziej, należy ostre zapalenie.

PROFILAKTYKA I ZAPOBIEGANIE

Istnieją dwie metody zapobiegania odrze:

1. uodpornienie czynne, czyli przez szczepienia ochronne,
2. uodpornienie bierne -podanie gamma-globuliny.

Szczepionka przeciwodrową składa się z żywych, pozbawionych właściwości chorobotwórczych wirusów. Szczepienia rozpoczyna się w 13- 15 miesiącu życia. W Polsce rozpoczęto szczepienia małych grup dzieci w 1967 roku. Obecnie prowadzi się szczepienia na skalę masową.
Gamma-globulinę podaje się dzieciom ze styczności z chorym. Dawka gamma-globuliny wynosi 0,25 ml/kg masy ciała. Należy ją podać jak najwcześniej od chwili styczności, najpóźniej do 3 dnia. Warunkuje to skuteczność metody. Podanie gamma-globuliny w okresie późniejszym nie zapobiega zachorowaniu, może przedłużyć okres wylęgania do 22 dni; przebieg odry jest wtedy zwykle złagodzony lub poronny.

Dodatkowo zaleca się stosowanie suplementów witaminowo-mineralnych w celu podniesienia odporności, wzmocnienia organizmu.

• POLINESIAN NONI-naturalnie wzmacnia organizm, podnosi odporność, zapobiega chorobom infekcyjnym, pasożytom
  
• AC ZYMES-uzupełnia prawidłową mikroflorę bakteryjna w organizmie
  
• VIRAGO- podnosi odporność, wzmacnia siły obronne organizmu
• GARLIC CAPS- czosnek w kapsułce, posiada właściwości antybiotyczne, zapobiega chorobom pasożytniczym
• BEE POWER- mleczko pszczele, chroni przed infekcjami, skutecznie walczy z bakteriami, wirusami
• IMMUNAID- wzmacnia odporność, wskazany przy schorzeniach bakteryjnych, wirusowych
  
• C 500- naturalna witamina C o przedłużonym działaniu, skraca czas trwania infekcji, zapobiega nawrotom choroby
• FULL SPECTRUM- multiwitamina, pomaga zachować zdrowie i urodę, doskonałą kondycje fizyczną
• VITAL dla grup krwi- multiwitamina przeznaczona odpowiednio dla każdej z grup krwi