TĘŻEC jest ostrą chorobą zakaźną, toksykozą; charakteryzuje się wzmożoną pobudliwością i skłonnością do skurczu mięśni. Objawy te wywołane są działaniem toksyny tężcowej. Przebiega zwykle w postaci uogólnionej, rzadziej miejscowej.

OBJAWY

Najbardziej charakterystycznymi objawami tężca są:

• skurcz toniczny mięśni żwaczy (uniemożliwia otwarcie ust) obejmujący stopniowo mięśnie karku, pleców, brzucha i kończyn.
• Okresowo występują napadowe prężenia.

Do typowych dla tężca objawów należą: napady skurczów mięśni przechodzące w toniczny przykurcz zwłaszcza mięśni przełyku i karku, trudność w połykaniu, wysoka gorączka.
Oprócz tych charakterystycznych dla tężca objawów można zaobserwować także objawy niespecyficzne, występujące w przebiegu wielu innych chorób takich jak: wzrost temperatury, dreszcze i ból gardła. Poważnym problemem mogą być skurcze mięśni krtani i oddechowych prowadzące do wystąpienia zagrażającej życiu ostrej niewydolności oddechowej. Stan taki wymaga bardzo szybkiej interwencji na oddziale intensywnej opieki medycznej do oddechu wspomaganego za pomocą respiratora włącznie.

Typowy obraz napadu prężeń: zęby zaciśnięte, szyja i plecy wygięte ku tyłowi w postaci łuku (opisthotonus), brzuch napięty, kończyny dolne wyprostowane. Porażenie mimicznych mięśni twarzy prowadzi do wystąpienia risus sardonicus.

W zależności od ciężkości choroby można wyróżnić przebieg choroby:

• lekki- tylko szczękościsk, prężenie słabe, krótkotrwałe;
• średni- narastanie objawów w ciągu dłuższego czasu, prężenia częstsze;
• ciężki- okres wylęgania zwykle bardzo krótki, uogólnione prężenia pojawiają się już w ciągu 2 pierwszych dni choroby, zaburzenia połykania, duszność; piorunujący – bardzo częste prężenia, obfite poty, bezdech, sinica, zamroczenie. Chory w czasie choroby zachowuje pełną świadomość.

Tężec miejscowy występuje rzadko, cechują go kurcze występujące tylko w okolicy wrót zakażenia.

Chorobę wywołują laseczki tężca (Clostridium tetani) mają obfite urzęsienie dookoła całej komórki, obdarzone ruchem. Obecność przetrwalników na końcu laseczki nadaje im wygląd buławy lub szpilki z główką. Rozmnażają się tylko w warunkach beztlenowych. Rozróżnia się 10 typów serologicznych (I-X, w tym typy nietoksycznotwórcze (II, IV, V, IX). Niezależnie od typu serologicznego wszystkie toksyny są identyczne. Na działanie ektoksyny, zwanej tetanospazminą, wrażliwy jest człowiek i wiele zwierząt (zwłaszcza jednokopytne). Już 0,01 mg toksyny stanowi dawkę śmiertelną dla człowieka. Ptaki są odporne na zakażenie. Sposób toksycznego działania nie jest zupełnie poznany. Ostatnie badania potwierdzają teorie neuronalnego rozprzestrzeniania się toksyny z miejsca wniknięcia do miejsca jej działania w ośrodkowym układzie nerwowym. Zarodniki wykazują znaczną wytrzymałość na działanie czynników zewnętrznych. Światło słoneczne niszczy je po kilku godzinach. W temperaturze wrzenia giną w ciągu od 10 minut
do 3 godzin. Skutecznym środkiem dezynfekcyjnym jest woda utleniona i 1 % roztwór jodu.

KTO NAJCZĘŚCIEJ CHORUJE NA TĘŻEC?

• niemowlęta, którym nie podano jeszcze szczepionki
• dzieci, u których cykl szczepienia był niekompletny
• osoby, u których wygasła odporność poszczepienna: dzieci w wieku szkolnym, młodzież, dorośli

DROGI SZERZENIA SIĘ

Do zakażenia dochodzi:

• przez zanieczyszczenie rany ziemią, nawozem, kurzem
• przez ciało obce zakażone zarodnikami tężca

Tężec nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka ani ze zwierząt na człowieka.

JAK ZAPOBIEGAĆ CHOROBIE?

Skuteczną ochroną przed tężcem są szczepienia ochronne. Niemowlęta szczepi się już w 6 tygodniu życia. Szczepienie przeciw tężcowi jest obowiązkowe, jednak można wybrać szczepionkę skojarzoną, która chroni naraz przed ponad pięcioma chorobami, dzięki czemu dziecko otrzymuje mniej wkłuć i bólu.
Szczepienia te są bardzo skuteczne, a zarazem bezpieczne.
Wszystkie dzieci w Polsce szczepione są bezpłatnie przeciw tężcowi i dzięki temu dzieci nie chorują na tężec w naszym kraju. Najczęściej chorują natomiast osoby starsze, u których przebieg choroby jest bardzo ciężki i często kończy się zgonem. Aby uchronić osobę dorosłą przed zachorowaniem, konieczne jest powtarzanie podawania dawek tej szczepionki w odpowiednich odstępach czasu w ciągu całego życia, nie rzadziej niż co 10 lat.

CENNE UWAGI

1. Pilnuj, aby Twoje dziecko było szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych i bez opóźnień. Szczepienia zabezpieczają je przed zachorowaniem na wiele groźny chorób, w tym także tężec.
2. Zgłaszaj się do chirurga, jeżeli ulegniesz zranieniu. Przed tężcem zabezpiecza odpowiednie oczyszczenie, czyli tzw. chirurgiczne opracowanie rany. Ponadto, jeżeli potrzeba, lekarz poda Ci szczepionkę przeciwtężcową.