Listerioza

Listerioza jest chorobą zakaźną, szerzącą się głównie wśród zwierząt; u ludzi jest szczególnie niebezpieczna dla noworodków i osób z obniżoną odpornością.

Gram-dodatnia pałeczka Listeria monocytogenes, obdarzona ruchem, charakteryzuje się pleomorfizmem, nie wytwarza zarodników ani otoczek, jest oporna na działanie czynników zewnętrznych i pokrewna antygenowo wielu drobnoustrojom.

ŹRÓDŁO ZAKAŻENIA

• przewód pokarmowy
• uszkodzona skóra
• droga łożyskowa
• woda
• gleba
• zwierzęta, chorujące lub będące bezobjawowymi nosicielami pałeczek Listeria monocytogenes.

Zarazek jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie. Poza zwierzętami domowymi i wolno żyjącymi, ptakami i rybami, stanowiącymi główny rezerwuar zarazków, bytuje w glebie i wodzie. Człowiek może być nosicielem bezobjawowym, u około 1% zdrowych ludzi pałeczki znajdują się w kale.

Na człowieka listerioza przenosi się poprzez żywność, głównie nie pasteryzowane mleko i surowe jarzyny a także sery, lody, surowe warzywa, fermentowane surowe kiełbasy, surowy i gotowany drób, surowe mięso (wszystkich gatunków) oraz surowe i wędzone ryby. Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy; u zdrowych osób, posiadających fizjologiczną florę jelitową, do zakażenie jednak nie dochodzi, gdyż uniemożliwia ona penetrację bakterii Listeria monocytogenes do ściany jelita.

Na listeriozę zapadają najczęściej osoby z obniżoną odpornością: chorzy na nowotwory i po przeszczepach nerek. Objawy, które u nich występują mogą przybierać postać grypopodobną lub postać ciężkiej listeriozy (zapalenie wsierdzia, ogólnonarządowa bakteriemia, zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych).
Do zakażenia dochodzi na drodze bezpośredniego kontaktu z chorymi zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, poprzez przewód pokarmowy, dospojówkowo, w czasie kontaktu płciowego; od ciężarnej zakażeniu może ulec płód poprzez łożysko lub noworodek, a także lekarz lub położna w czasie odbierania porodu.

Mechanizm zakażenia jest różny w poszczególnych postaciach klinicznych.
W najczęściej spotykanej listeriozie noworodków do zakażenia dochodzi w łonie matki lub w czasie akcji porodowej. Dotychczas nie jest wyjaśnione, czy płód ulega zakażeniu poprzez łożysko w czasie bakteriemii u ciężarnej, czy na drodze wstępującej z dróg rodnych.

Listeziozowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i postacie posocznicowe rozwijają się na skutek uogólnienia zakażenia, niezależnie od drogi wprowadzenia zarazków. Stwierdzana często w przebiegu listeriozy monocytoza we krwi obwodowej jest wywołana frakcją lipidową pałeczki; również z tą frakcją wiążą się właściwości adiuwantyczne zarazka, natomiast frakcja wielocukrowa wykazuje działanie toksyczne.
U ciężarnej zakażenie może przebiegać skąpo objawowo albo dawać obrazy kliniczne w postaci gorączki, objawów grypopodobnych, zapalenia dróg moczowych, biegunek i in. Skutkiem choroby może być poronienie, poronienie nawykowe, poród płodu martwego, płodu z ciężką postacią listeriozy wrodzonej, ale także może urodzić się dziecko
zdrowe.
Listerioza wrodzona ujawnia się najczęściej jako postać posocznicowa, przebiegająca bardzo ciężko, dziecko zwykle ginie.

Listeriozowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych pojawia się zazwyczaj w 6 — 10 dniu od urodzenia.

W listeriozie noworodków dość często spotyka się zapalenie spojówek i błon śluzowych nosa, czasami objawy zapalenia płuc. Charakterystyczne dla listeriozy bywają współistniejące zmiany skórne, w postaci drobnych pęcherzyków, rumieni i wybroczyn, zlokalizowanych najczęściej w skórze pleców i pośladków noworodka. Rzadziej stwierdza się powiększenie wątroby i śledziony.

Listerioza u dorosłych dotyczy najczęściej osób z obniżoną odpornością w przebiegu chorób wyniszczających oraz u osób w trakcie leczenia immunosupresyjnego. Rozwija się z reguły jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Czasami jako objaw wstępny mogą wystąpić zaburzenia psychiczne. Niekiedy obraz kliniczny jest zbliżony do za-palenia opon na tle gruźliczym lub wirusowym. Badanie morfologiczne i chemiczne płynu również nie rozstrzyga rozpoznania. Płyn może być wodojasny, ksantochromiczny lub mętny, pleocytoza niewielka, początkowo obojętnochłonna, później z przewagą postaci jednojądrzastych, poziom cukru — prawidłowy lub obniżony. Przebieg choroby jest ciężki. Znacznie rzadziej u dorosłych występują inne postacie listeriozy.

Postać posocznicowa występuje z reguły u osób poddanych intensywnemu leczeniu immunosupresyjnemu lub u osób wyniszczonych; może również wikłać listeriozowe zapalenie opon. Obraz kliniczny i przebieg nie różnią się od posocznic o innej etiologii. Dotyczy to także listeriozowego zapalenia wsierdzia.

Wyjątkowo listerioza może dawać obraz zlokalizowanego zapalenia węzłów chłonnych szyjnych, odosobnionych zmian skórnych (u weterynarzy) i zapalenia spojówek.

Nierzadko ciężkim postaciom listeriozy (zapalenie opon, posocznica) towarzyszą objawy zapalenia płuc o tej samej etiologii.
Pałeczka L. monocytogenes może także dawać zmiany o różnorodnym umiejscowieniu (angina, zapalenie cewki moczowej, zapalenie ucha wewnętrznego i in.).

PROFILAKTYKA I ZAPOBIEGANIE

Najskuteczniejszą metodą uniknięcia skażenia żywności przez bakterie Listeria monocytogenes jest spożywanie żywność posiadającym system GMP i GHP oraz HACCP.
Wszystkie produkty Calivita posiadają atest GMP oraz GHP

PROFILAKTYKA I ZAPOBIEGANIE

Wśród podstawowych środków zmniejszających ryzyko skażenia żywności należy wymienić: czyszczenie i odkażanie posadzek, kanałów ściekowych, urządzeń do schładzania oraz miejsc uboju zwierząt, gdyż Listeria monocytogenes preferuje do rozwoju miejsca wilgotne oraz odpady organiczne. W gospodarstwie domowym należy wiedzieć, że Listeria monocytogenes nie rozwija się w temperaturze poniżej 2°C i powyżej 45°C., ginie natomiast w czasie obróbki cieplnej (gotowanie i pasteryzacja) i pod wysokim ciśnieniem.