Legioneloza

Legioneloza jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez pałeczki Legionella. W klasycznej postaci choroba przebiega z zapaleniem płuc i objawami ogólno- ustrojowymi, albo bez objawów płucnych, z wysoką gorączką, dreszczami, bólami głowy i mięśni. Postać płucna cechuje się znaczną śmiertelnością  10- 20%, natomiast przebieg bez zapalenia płuc jest pomyślny.
Rodzina Legionellaceae wyróżnia 7 gatunków:

  • L. pneumophila,
  • L. bozemanii,
  • L. mlcdadei,
  • L. dumotfii,
  • L. gormanii,
  • L. longbeache,
  • L. jordanis.

Są to tlenowe bakterie Gram-ujemne o wymiarach 0,3-0,9 µm 2-20 µm, nie tworzą zarodników, poruszają się dzięki biegunowo umieszczonej wici. Wymagają szczególnych warunków w hodowli, m.in. zawartości w podłożu argininy, seryny, treoniny, cysteiny, waliny i metioniny. Stymulatorami wzrostu są ramnoza, cholina i sole żelaza. Poszczególne gatunki odróżnia się na zasadach serologicznych. Wszystkie są dobrze zaadaptowane do przeżycia w wodzie. Optymalna temperatura dla wzrostu wynosi 35°C, w temperaturze pokojowej nie rosną.
W latach 1977, od czasu wykrycia okazało się, że większość zapaleń płuc o tej etiologii występuje sporadycznie niemal na całym świecie. Z wielu krajów Europy i z USA pochodzą doniesienia także o ogniskach epidemicznych w szpitalach i hotelach. Pierwsze obserwacje dotyczyły epidemii hotelowej w Filadelfii w 1976 r. podczas zjazdu kombatantów amerykańskich i stąd nazwa choroby legionistów. Przebywało wówczas w hotelu ok. 4 tys. kombatantów i w kilka dni po spotkaniu hospitalizowano z zapaleniem płuc 147 spośród nich, z których 29 zmarło. Spośród niekombatantów, mieszkających w tym samym czasie w tymże hotelu hospitalizowano 40 osób, z których 5 zmarło. Dokładne dochodzenie nie wykryło początkowo czynnika etiologicznego, ale ustaliło niewątpliwy związek ogniska z systemem klimatyzacyjnym w hotelu. Po ustaleniu etiologii na podstawie wyhodowania z płuc zmarłych oraz po udanych zakażeniach świnek morskich dalsze badania opierały się na odczynach serologicznych u ozdrowieńców. Wtedy okazało się, że w wielu uprzednich ogniskach zapaleń płuc z dużą śmiertelnością czynnikiem etiologicznym był właśnie nowo wykryty drobnoustrój.
Legionella występuje w przyrodzie w zbiornikach wód słodkich i w wodzie pitnej, gdzie czas przeżycia może sięgać 1 roku. Epidemie hotelowe i szpitalne były związane z przeżywaniem Legionella w urządzeniach klimatyzacyjnych, w których używa się wody. Ponieważ droga zakażenia jest przede wszystkim wziewna, szerzenie układami klimatyzacyjnymi staje się zrozumiałe. Dlatego też instytucje używające takich układów są obecnie zobowiązane do ich szczególnego nadzoru i obsługi z okresowym odkażaniem.
Opisana w Pontiac (USA) legioneloza bez objawów zapalenia płuc szerzyła się także drogą wziewną.
W Polsce brak doniesień o legionelozie, ale wstępne dane wskazują na obecność Legionella w naszym środowisku.
Wrotami zakażenia jest układ oddechowy, nie można jednak wyłączyć przewodu pokarmowego. Okres wylęgania wynosi dla zapalenia płuc 2-10 dni, najczęściej 5-6 dni. W postaci choroby bez zapalenia płuc okres wylęgania jest krótszy, wynosi najczęściej 37 h, z przedziałem od 5 do 66 h. Dotychczas brak jest przekonywających danych, czym uwarunkowane są te różnice i dlatego ogniska legionelozy bez zapalenia płuc mają krótszy okres wylęgania. Pod uwagę bierze się możliwość inhalacji i nieżywych pałeczek Legionella, co dawałoby krótszy okres wylęgania i tylko ogólne objawy zatrucia.

W typowej postaci płucnej zmiany anatomiczne nie odbiegają od obrazów obserwowanych w zapaleniach pneumokokowych. W spotykanej niekiedy symptomatologii pozapłucnej, szczególnie ze strony układu nerwowego i nerek, bierze się pod uwagę mechanizmy immunologiczne w patogenezie.
Choroba objawia się dreszczami, gorączką, bólami mięśni, głowy, utratą łaknienia. Wkrótce pojawia się kaszel suchy, u części chorych przechodzący w wilgotny, z odkrztuszaniem śluzowej plwociny. Bóle w klatce piersiowej mogą wystąpić, ale nie są charakterystyczne. Obszar zapalenia płuc może dotyczyć segmentu lub płata i utrzymuje się zwykle tygodniami, a płucne objawy przedmiotowe nie różnią się od spotykanych w pneumokokowym zapaleniu płuc. U blisko połowy chorych występują zaburzenia świadomości, czasem stan majaczeniowy w pierwszym tygodniu choroby. Również u znacznego odsetka chorych dochodzi do bólów brzucha, wymiotów, czasem biegunki. Niekiedy występują objawy móżdżkowe, dość często stwierdza się względną bradykardię. Częściej niż w innych zapaleniach płuc pojawia się hiponatremia i hematuria. W różnicowaniu, oprócz zapaleń płuc o innej etiologii, bierze się pod uwagę zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, dur brzuszny, leptospirozy.

Zmiany płucne są radiologicznie widoczne początkowo jako drobne zagęszczenia, ale wkrótce obejmują segment lub płat. Ich ustępowanie jest powolne i wcale nierzadko skłania do wykonania bronchoskópii w celu wykluczenia procesu nowotworowego. Wysięki opłucnowe lub ropnie w tkance płucnej zdarzają się wyjątkowo. OB jest przyspieszony, leukocytoza nieznacznie zwiększona z przesunięciem w lewo. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego w przypadkach z symptomatologią neurologiczną jest prawidłowe. Badanie plwociny w bakterioskopii rzadko daje możliwość znalezienia Legionella i to przy użyciu tylko specjalnego barwienia. Posiewy wykonuje się także na specjalne podłoża.
W odczynach serologicznych konieczne jest stwierdzenie co najmniej 4-krotnego wzrostu miana. Dla odczynu immunofluorescencji pośredniej kryterium to jest spełnione przy osiągnięciu w drugim badaniu miana co najmniej 1 : 128. Odczyn Elisa, mikroaglutynacji i hemaglutynacji pośredniej są także stosowane.
Antybiotykiem z wyboru jest erytromycyna:  Daver-cin (erytromycyna). Alternatywą jest leczenie skojarzone doksacyliną (Vibramycin) i ryfampicyną.