Błonica

Błonica jest ostrą chorobą zakaźną, toksykozą, w której zmiany miejscowe występują przeważnie na migdałkach, w gardle, rzadziej w krtani i nosie, najrzadziej na skórze i innych błonach śluzowych.

W zależności od umiejscowienia rozróżnia się błonicę:

• gardła
• krtani (krup)
• nosa
• oskrzeli
• przyranną
• błonicę ucha
• spojówek
• zewnętrznych narządów płciowych
• pępka
• skóry

BŁONICA GARDŁA jest najczęstszą postacią błonicy.

OBJAWY

• podwyższona temperatura ciała
• wymioty
• bóle gardła
• trudności połykania
• naloty na migdałkach, tylnej ścianie gardła

Środowiskiem życiowym bakterii, wywołującej błonicę, może być gardło albo skóra zakażonej osoby. Bakterie, które przedostały się do organizmu człowieka powodują powstanie charakterystycznego, błoniastego nalotu w gardle i na migdałkach. To charakterystyczne zjawisko może dotyczyć również krtani oraz tchawicy. Obrzęk gardła powoduje trudności w oddychaniu, chory ma szczekający kaszel i powiększone gruczoły chłonne podżuchwowe. Temperatura rośnie, tempo pracy serca przyspiesza, pojawia się czasami gęsta, żółta wydzielina z nosa. Jeśli zainfekowana została skóra, wówczas mogą na niej wystąpić żółtawe plamy lub wrzody, podobne do wypełnionych płynem pęcherzy towarzyszących liszajcowi.
W poważnych przypadkach człowiek chory na błonicę traci przytomność i umiera w ciągu jednego, dwóch dni od pojawienia się pierwszych charakterystycznych objawów. Częściej jednak zdarza się, że u pacjenta pozornie powracającego do zdrowia po infekcji gardła nagle pojawiają się poważne powikłania, takie jak osłabienie mięśni czy nawet porażenie gardła, mięśni układu oddechowego albo kończyn, bądź też niewydolność oddechowo-krążeniowa. Takie objawy związane z rozpadem otoczki mielinowej wokół włókien nerwowych, czyli procesem demielinizacji – mogą okazać się śmiertelne.
Do tego typu powikłań może dojść nawet siedem tygodni po wystąpieniu początkowych objawów błonicy. Jeśli kuracja zostanie zastosowana dość szybko i objawy choroby zaczną ustępować, pacjent może całkowici odzyskać zdrowie.
Poważniejszy niż zwykle przebieg choroby u niektórych pacjentów wiąże się z faktem, że odmienne szczepy organizmów wywołujących błonicę produkują różne ilości toksyn. Wystąpienie ciężkich powikłań jest bardziej prawdopodobne, jeśli układ odpornościowy chorego był osłabiony jeszcze prze infekcją.
Przy zdejmowaniu nalotu stwierdza się krwawienie. Błona śluzowa w bezpośrednim sąsiedztwie nalotów nie jest przekrwiona. Węzły chłonne, głównie podszczękowe, powiększone, czasem występuje duży obrzęk.

CO JEST PRZYCZYNĄ CHOROBY?

Błonica wywołana jest przez bakterie maczugowca (Corynebacterium diphteriae).
Maczugowce błonicy rozmnażają się w miejscu wtargnięcia, wytwarzając , silną ektotoksynę, która jest absorbowana przez organizm i prowadzi do ogólnej intoksykacji.
Najgroźniejsze powikłania – to wynik działania ektotoksyny: uszkodzenie mięśnia sercowego lub jego układu przewodzącego, porażenie podniebienia miękkiego, zaburzenia akomodacji, porażenie mięśni ruchowych, kończyn, niedowład połowiczy, zapalenie nerek, nerczyca.

Maczugowiec błonicy (Corynebacterium diphtheriae) ma kształt pałeczek o biegunkach zaokrąglonych, często maczugowato zgrubiałych. Na biegunach występuje ziarnistość. Pałeczki układają się w postaci liter V, Y, L, cechuje je wielokształtność. Są nieruchome, nie wytwarzają zarodników i otoczki. Właściwości biochemiczne pozwalają na wyodrębnienie trzech typów: grauis, mitis i intermedius oraz na przeprowadzenie różnicowania z maczugowcami niechorobotwórczymi. Nie wszystkie szczepy maczugowca błonicy wytwarzają toksynę.

KTO NAJCZĘŚCIEJ CHORUJE NA BŁONICĘ?

• niemowlęta, którym nie podano jeszcze szczepionki
• dzieci, u których cykl szczepienia był niekompletny
• osoby, u których wygasła odporność poszczepienna: dzieci w wieku szkolnym, młodzież, dorośli

JAK MOŻNA SIĘ ZAKAZIĆ?

Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z osobą chorą lub tzw. nosicielem – osobą zdrową, która nosi zarazki błonicy. Błonicą można zakazić się przebywając na terenach, gdzie ta choroba panuje endemicznie (kraje dawnego Związku Radzieckiego, Afryka, Azja) lub kontaktując się z osobami, które powróciły z takich terenów.

ŹRÓDŁO ZAKAŻENIA

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową lub w następstwie bezpośredniej styczności z chorym, ozdrowieńcem lub zdrowym nosicielem. Rzadziej przez przedmioty lub produkty spożywcze (mleko) zakażone wydzieliną zawierającą maczugowce błonicy. Drobnoustroje znajdują się w wydzielinie z błoń śluzowych nosa i jamy nosowo-gardłowej chorych oraz zdrowych nosicieli, rzadziej w wydzielinie zmian na skórze. Błonicą można zakazić się przebywając na terenach, gdzie ta choroba panuje endemicznie (kraje dawnego Związku Radzieckiego, Afryka, Azja) lub kontaktując się z osobami, które powróciły z takich terenów.

BŁONICA NOSA- chorują głównie niemowlęta.

Objawy błonicy nosa:

• krwawa lub śluzowo-ropna wydzielina z nosa

• nadżerki w okolicy nosa

BŁONICA KRTANI (krup) może być pierwotna, częściej jednak bywa następstwem błonicy gardła.

Objawy błonicy krtani:

• utrudnione oddychanie
• kaszel szczekający
• bezgłos
• chrypka
• duszność
• bladość

Błonica skóry występuje bardzo rzadko jako zakażenie przyranne (płaskie, ostro odgraniczone owrzodzenia, pokryte szarym nalotem).

PROFILAKTYKA I ZAPOBIEGANIE

• szczepienia ochronne niemowląt, dzieci i młodzieży
• hospitalizacja chorych oraz odsunięcie nosicieli od środowiska dziecięco-młodzieżowego
• utrzymywanie higieny osobistej
• zwiększenie odporności: drogą czynnego uodpornienia anatoksyną błoniczą, którą podaje się zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień w szczepionce skojarzonej z anatoksyną tężcową i szczepionką przeciwkrztuściową (diteper) w ramach szczepienia podstawowego.

Po zdiagnozowaniu błonicy należy zidentyfikować wszystkie osoby, z którymi kontaktował się pacjent, w celu sprawdzenia, czy są odporne na tę chorobę. Dotyczy to w szczególności tych osób, które miały bezpośredni kontakt z chorym w czasie inkubacji błonicy, wynoszącym od 4-6 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów. Tylko w ten sposób można zidentyfikować i leczyć nosicieli. Pacjent z objawami błonicy (osłabienie, ból gardła, narastająca gorączka) musi być natychmiast hospitalizowany. W szpitalu otrzyma zastrzyki bardzo silnych antybiotyków i antytoksyn. W przypadku, gdyby drogi oddechowe uległy zablokowaniu, zostanie wykonana tracheotomia – chirurgiczny zabieg nacięcia krtani i wprowadzenia do niej rurki, która ułatwi oddychanie.
Penicylina to antybiotyk, który najskuteczniej zabija maczugowce w gardle lub skórze, ale jednak nie działa na wytwarzane prze nie toksyny znajdujące się we krwi. W razie podejrzenia o błonicę, pacjentowi trzeba najszybciej podać antytoksyny, czyli substancje otrzymywane z surowicy koni, które są odporne na te bakterie.
W czasie trwania choroby pacjent musi bezwzględnie być izolowany od otoczenia. Izolacja musi trwać dopóty, dopóki badania przeprowadzone przez sześć kolejnych dni wykluczą obecność bakterii a nosie i gardle.