Gorączka dobra i zła

Choć pogarsza samopoczucie, jest naszym sojusznikiem w walce z wirusami i bakteriami. Czasem bywa jednak niebezpieczna i wtedy trzeba ją szybko obniżyć.

Przyczyny podwyższonej temperatury

• zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze
• zapalenie stawów, wyrostka robaczkowego, jelit, opon mózgowych i mózgu
• szczepienia ochronne
• nadczynność tarczycy
  oparzenie słoneczne
• silna reakcja alergiczna
• niektóre leki (np. antynowotworowe)
• odwodnienie  zawał serca
• choroby krwi (np. białaczki)
• duży wysiłek fizyczny lub silne przeżycia psychiczne
• owulacja, miesiączka
• ciąża

Organizm funkcjonuje najlepiej, gdy ciepłota ciała utrzymuje się na poziomie 36,6° C).

Jest to „książkowa” wartość temperatury, ale u niektórych osób może być ona stale trochę niższa lub wyższa. Ponadto zmienia się w ciągu doby – w normie są wahania o ok. 0,5°C. Dzieci mają temperaturę ciała nieco niższą niż dorośli, zaś u kobiet w ciąży jest ona o kilka kresek wyższa (w normie do 37,5° C).

Podwyższona temperatura ciała zazwyczaj informuje, że w organizmie dzieje się coś złego. Tak bowiem reaguje on na działanie jakiegoś szkodliwego czynnika i sygnalizuje gotowość do obrony. Gorączka świadczy zatem o dobrej pracy systemu odpornościowego. Zwykle jednak o tym zapominamy, skupiając się raczej na fatalnym samopoczuciu, bólach głowy czy mięśni. Te dolegliwości, a także wypieki na policzkach, przyśpieszony oddech  oraz tętno to najbardziej odczuwalne oznaki gorączki. Im jest ona wyższa, tym gwałtowniej rozwija się jakaś choroba i tym dokuczliwsze mogą być jej symptomy.

Dlaczego rośnie?
Za kontrolę temperatury  ciała człowieka odpowiada   podwzgórze, czyli    najmniejsza część międzymózgowia.   Znajduje się w nim ośrodek termoregulacji, który   utrzymuje równowagę   między wytwarzaniem ciepła   (zwłaszcza w wątrobie i mięśniach)  a jego utratą, np. przez   skórę.
Jeżeli do organizmu wtargną substancje zwane pirogenami egzogennymi (np. wirusy, bakterie), komórki układu   odpornościowego    zaczynają   wytwarzać specjalne białka, tzw. pirogeny endogenne. Dają one sygnał do ośrodka termoregulacji, by podwyższył ciepłotę ciała. Wówczas    te naczynia krwionośne, które są położone bliżej skóry, obkurczają się. Dzięki temu krew przepychana jest do narządów wewnętrznych, a ciepło nie może być oddawane przez skórę. Często pojawiają się również dreszcze, czyli    powtarzalne skurcze mięśni, które podnoszą ciepłotę ciała.
Cały ten proces jest korzystny, ponieważ wyższa temperatura sprawia, że wiele chorobotwórczych zarazków szybciej ginie.

Kiedy pomaga?
Gorączka jest objawem jakiegoś schorzenia, a zarazem naturalnym procesem samoobrony organizmu przed szkodliwymi substancjami. Gdy temperatura ciała jest podwyższona, zmniejsza się stężenie żelaza i cynku w osoczu, co hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych. Ponadto trudniej jest im się rozmnażać. Jeśli gorączka sięga 38-38°C mechanizmy odpornościowe zostają pobudzone do większej aktywności. Przyśpiesza także  metabolizm, co powoduje, że organizm sprawniej pozbywa się toksyn. Póki więc temperatura nie jest wyższa, nie trzeba jej od razu zwalczać – chyba że łączy się z bardzo złym samopoczuciem.

Co można  zrobić?

W pierwszej kolejności należy spróbować obniżyć temperaturę bez sięgania po leki. Trzeba sporo pić, np. herbatki ziołowe o działaniu napotnym (m.in. z lipy, czarnego bzu, iin). Gdy skóra się poci, oddaje ciepło na zewnątrz. Należy również robić okłady na czoło, kark, pachwiny czy klatkę piersiową.
Domowe sposoby zwykle pomagają obniżyć gorączkę, jeśli jednak okażą się nieskuteczne, wówczas należy sięgnąć po preparaty obniżające gorączkę.

Kiedy gorączka szkodzi?
Chociaż gorączka to objaw obronny, może jednak być niebezpieczna, zwłaszcza jeśli długo się utrzymuje i jest wysoka. Organizm jest coraz bardziej osłabiony i wyczerpany,  a reakcje odpornościowe zostają zahamowane. Przy wysokiej gorączce pojawiają się dreszcze, obfite poty, czasem zaburzenia świadomości. Może także dojść do odwodnienia, które łączy się z zahamowaniem wydzielania potu. Dorosła osoba może reagować zapaścią przy gwałtownej zmianie pozycji ciała. U małych dzieci bardzo groźne są drgawki gorączkowe (przypominają atak padaczki i trwaj ą kilka minut).
Ponadto wysoka gorączka może być niebezpieczna dla osób z chorobą wieńcową serca (zwłaszcza w podeszłym wieku), bo przyśpiesza czynność serca, zwiększając tym samym zapotrzebowanie na tlen. Jeśli nie jest on dostarczany w odpowiedniej ilości, mogą pojawić się objawy niedokrwienia serca. Groźne są także gwałtowne wzrosty i spadki gorączki, bo mogą doprowadzić do niewydolności krążenia.
Gdy temperatura wzrośnie powyżej 41°C, zaburza pracę mózgu (śpiączka) i może spowodować jego nieodwracalne uszkodzenie. Człowiek wytrzymuje temperaturę podwyższoną do 42-43°C. Przekroczenie tej granicy prowadzi do nieodwracalnych zmian w komórkach organizmu, a nawet śmierci.

Co można zrobić?

Wysoką temperaturę trzeba szybko obniżyć. Jeśli nie pomagają leki, skuteczna może okazać się kilkuminutowa kąpiel w wodzie o temperaturze o 1°C niższej niż ciepłota ciała.
Natychmiast należy wezwać lekarza, jeśli gorączka jest wyższa niż 40°C, utrzymuje się dłużej niż 2 dni, występują trudności z oddychaniem, nudności, wymioty, nasilona biegunka, bóle brzucha. Także gdy podwyższona temperatura ma tendencję do nawracania lub wzrostowi ciepłoty ciała towarzyszy światłowstręt, drętwienie szyi. Również wtedy, kiedy gorączkuje osoba po 70. roku życia. U dzieci – jeśli gorączka pojawia się w pierwszych miesiącach życia, gdy temperatura dochodzi do 39°C lub towarzyszą jej drgawki.